Column Pierre Linssen: Natuurlijk hebben we boeren keihard nodig!

Als schoonzoon van een keuterboer herinner ik me nog goed hoe het vroeger was. Het respect voor de Natuur kwam destijds voort uit afhankelijkheid; de zorg voor het vee uit de bittere noodzaak om te overleven.

Het was de tijd die Wim Sonneveld zo treffend bezong in Het Dorp:

“Dit dorp, ik weet nog hoe het was. De boerenkind'ren in de klas. Een kar die ratelt op de keien [...] Een zandweg tussen koren door. Het vee, de boerderijen. En langs het tuinpad van m'n vader, zag ik de hoge bomen staan. Ik was een kind en wist niet beter dan dat 't nooit voorbij zou gaan. Wat leefden ze eenvoudig toen. In simp'le huizen tussen groen. Met boerenbloemen en een heg…”

Maar het ging wél voorbij. De ruilverkaveling veranderde het landschap drastisch, en als kind vond ik dat verschrikkelijk. Het was ook de tijd van rokende schoorstenen vol met kachelroet. Wanneer de wind vanuit het oosten kwam, bracht die de uitstoot van het Ruhrgebied met zich mee. In combinatie met ons eigen kachelroet zorgde dat voor een bruinzwarte mist die we later ‘smog’ gingen noemen.

Het vertrouwde dorpsaanzicht veranderde door mijn kinderogen in een landschap met gedrochten van tuinderskassen die nog steeds gebouwd werden … en ik wist inderdaad niet beter. Ik dacht dat alles dood zou gaan, en er is zelfs een tijd geweest dat ik bang was dat ikzelf ook snel dood zou gaan.
Toch heb ik later, tijdens mijn schoolvakanties, vaak met veel plezier in verschillende Wellse kassen gewerkt. Blijkbaar bewoog ik in die periode van mijn leven gewoon mee met de stroom.
Het is wat het toen was.

Gelukkig kwam er een ommekeer. Met het Natuurbeleidsplan uit 1990 en de introductie van de Ecologische Hoofdstructuur (nu het Natuurnetwerk Nederland) veranderde de visie radicaal.
In plaats van Natuur op te offeren voor landbouw, ging de overheid landbouwgrond opkopen om de Natuur te herstellen. Er kwam inzicht. Dat nieuwe denken was mede te danken aan de provo’s en de daaropvolgende kabouterbeweging. Mijn Vader moest daar destijds niets van hebben; hij zei dat ze dat “langharige, werkschuwe tuig (en al helemaal degenen met een baard, want die hadden immers wat te verbergen) dood moeten knuppelen totdat ze bloed zeiken!” Ik schrok daar als puber zo van, dat ik het Nieuwe Testament uit zijn boekenkast pakte en hem de afbeelding van Jezus liet zien: lang haar én een baard. Mijn vader verbeet zich en werd heel kwaad, maar zweeg in zeven talen. Het was een treffend voorbeeld van de generatiekloof van toen. Het is wat het toen was.

Vandaag de dag plukken we de waardevolle vruchten van die omslag:

• Landschapsherstel: Het herplanten van verloren gegane heggen en houtwallen als ecologische verbindingszones.
• Beekherstel: Het weer laten kronkelen van beken die ooit recht werden getrokken voor een snelle waterafvoer.
• Natuurinclusieve landbouw: Financiële stimulansen voor boeren om juist deze oude, vitale landschapselementen te onderhouden.
   

Een prachtig succesverhaal hiervan zijn ‘De Maasheggen’ op de grens van Noord-Brabant en Limburg. Dankzij de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap en Brabants Landschap zijn in het Maasheggengebied kilometers aan meidoornheggen in oude luister hersteld. Dit oudste cultuurlandschap van Nederland heeft inmiddels de prestigieuze status van UNESCO Biosfeergebied. Ook aan onze oostzijde van de Maas worden nu, en in de jaren die volgen, kilometerslange heggen en solitaire bomen geplant. Een prachtig initiatief, kijk maar en bewonder even doorklikken naar www.maasheggenunesco.com.

Ja, ook het Ruhrgebied van toen, is inmiddels verrassend groen!

Wij wonen nu al bijna 70 jaar aan de oostelijke zijde van de Maas, in het hart van Nationaal Park ‘De Maasduinen’. Natuurlijk hebben we boeren keihard nodig! De uitspraak “zonder boeren geen eten” is en blijft volkomen waar. Maar voor een toekomstbestendige landbouw hebben we niet één specifiek type boer nodig. We hebben juist een diversiteit aan agrarische ondernemers nodig die samen de omslag maken van ‘vechten tegen de Natuur’ naar ‘werken mét de Natuur’.

Denk aan de kringloopboeren, die hun veestapel en gewasproductie perfect afstemmen op de dragende kracht van hun eigen grond. Of aan de pioniers van de agro-ecologie, die traditionele methoden loslaten en ecologische principes leidend maken. En natuurlijk de grens- en Natuurboeren, die rondom kwetsbare Natura 2000-gebieden, beekdalen en veenweiden de grote ecologische opgaven oppakken. Momenteel behoort zo'n 10% van de Nederlandse boeren tot deze biologische of Natuurinclusieve koplopers.

Om écht impact te maken is echter ook de gangbare boer die stapsgewijs verduurzaamt (de gangbare ‘plus’-boer) absoluut onmisbaar. We hebben boeren nodig met een hart voor een gezonde leefomgeving voor álles wat leeft.

Natuur-inclusief werken loont en maakt een tastbaar verschil. De bodem van een voedselbos kan op hete zomerdagen wel 11 graden koeler zijn dan de grond van een regulier maïsveld, zoals de saaie, biodiversiteitsarme ‘maïsplak’ tussen Oud- en Nieuw Well. Inmiddels zal de laatste tuinderskas dit jaar waarschijnlijk uit genoemde kommen verdwijnen, en de komende drie jaar zullen ook de maïsplakken en saaie weiden plaatsmaken voor iets nieuws.

In Well gaat iets heel moois gebeuren: ‘De Groene Rivier!’ -- “Eerst zien en dan geloven!”, zullen menig vastgeroest en ongelovig dorpeling nu nog tegen elkaar zeggen. En wee-o-wee als er straks gezaagd en gekapt gaat worden: “Wat kost dat allemaal wel niet en dat komt nooit meer goed; het lijkt wel alsof Well gebombardeerd wordt!”

Maar het eindresultaat zal er zijn. Een oer- en waterrijk landschap zal herrijzen, met lange Maasheggen, schaduwrijke bomen en bloemrijke dijken en weiden. Voor de Natuur en de boer met een Natuurhart.

De omslag naar een Natuurinclusieve land-, tuin- en veehouderij is géén bedreiging die ons angst moet inboezemen, maar onze enige garantie op een gezonde hoopvolle toekomst. Alleen door mét de Natuur te werken in plaats van ertegen, stellen we de vruchtbaarheid van de bodem, de zuiverheid van het water en de leefbaarheid van ons land veilig. Het is immers niet ‘onze’ bodem, niet ‘ons’ water.
Het is van alles wat er in- op en boven leeft. Vooral ook voor onze kinderen én kleinkinderen.

Laten we dat vooral nooit vergeten en niet egoïstisch, naïef én kortzichtig zijn.